Татварын мэдрэмжийн шинжилгээ

Судалгааны ажлын танилцуулга

Судалгааны ажил нь Монгол Улсын эдийн засаг дахь татварын ачаалал, мэдрэмжийн түвшин нь татварын бодлогын нөлөөгөөр 1990 -ээд он, 2000 -аад он гэсэн хугацааны интервалд хэрхэн өөрчлөгдсөнийг тодорхойлох, өөрөөр хэлбэл татварын бодлогын өөрчлөлт нь үр дүнгээ өгч буй эсэхийг тодорхойлох зорилготой юм.

Сэдвийн судлагдсан байдал

Монгол Улсын эдийн засаг дахь татварын ачаалал, мэдрэмжийн шинжилгээг анх 2006 онд МУ-ын Сангийн Яамны захиалгаар Дэлхийн банкны Эдийн засгийн чадавхийг дээшлүүлэх техник туслалцааны зээлийн төслийн "МУ-ын 2005 оны төсвийн төлөвлөлт, гүйцэтгэлд хийсэн мэргэжлийн шинжилгээ" судалгааны хүрээнд хийсэн байна.

Энэхүү судалгааны гол үр дүн нь МУ-ын татварын нийт орлого ДНБ-д мэдрэмжтэй буюу МУ-ын эдийн засагт татварын ачаалал харьцангуй өндөр байна гэсэн дүгнэлт бөгөөд татваруудын нэр төрлөөр мэдрэмжийн түвшинг хэмжиж үзэхэд орлогын албан татвар болон НӨАТ-ын мэдрэмж нэлээд өндөр байгаа нь ажиглагдсан байна.

Жил бүр татварын мэдрэмж, ачааллын түвшинг ийнхүү үнэлдэг ч МУ-ын татварын бодлогын үр ашиг, нийгэм дэх татварын ачааллыг бууруулж, бизнесийн орчныг сайжруулж буй талаар судлахгүй байгаа нь дутагдалтай тал юм. Иймд энэхүү судалгааны хүрээнд статистик, эконометрикийн шинжилгээний аргуудыг ашиглан татварын мэдрэмжийн динамик эгнээг шинжилсэн юм.

Судалгааны өгөгдөл, тоон мэдээллүүд

Эдийн засаг дахь татварын мэдрэмжийг шинжлэхдээ МУ-ын төсөвт оруулсан татварын нийт орлогын хэмжээ, ДНБ-ийн хэмжээг 1991 - 1999 , 2000 - 2008 оны интервалтайгаар авч ашигласан.

1999 он хүртэлх хугацааны татварын нийт орлогын ихэнх хувийг бүрдүүлдэг НӨАТ, орлогын албан татвар, нийгмийн даатгалын шимтгэл, хураамж, онцгой албан татварын хэмжээ нь 1995 , 1997 онуудад өөрчлөгдөж байсан байна. Иймээс загвар 2-т эдгээр татваруудын нормд гарсан өөрчлөлтүүдийг тусгах нэг дамми хувьсагч Dch(T) -ийг нэмж, 1995 онд онцгой татварын норм бусад гол татваруудаасаа хамгийн анхлан өөрчлөгдсөнөөр уг дамми хувьсагчийн 1995 он, түүнээс хойших утгуудыг 1, 1995 оноос өмнөх онууд дахь утгуудыг 0 байна гэж үзсэн.

Харин 2000 - 2008 оны хооронд хамгийн эхэнд орлогын албан татварын норм 2002 онд өөрчлөгдсөн учраас мөн нэг дамми хувьсагчийг нэмж оруулан, 2002 оноос өмнөх утгуудыг 0, 2002 он болон түүнээс хойших утгуудыг 1 гэж үзсэн.

Загварын үнэлгээ

Татварын орлого нь төсвийн санхүүжилтын гол эх үүсвэр болохоос гадна хамгийн гол үүрэг нь төрийн эдийн засгийн зохицуулалтын түлхүүр хэрэгсэл юм. 2008 оны гүйцэтгэлээр манай улсын төсвийн нийт орлого, тусламжийн 87,6 хувийг татварын орлогоор бүрдүүлжээ. Татварын нийт орлого нь ДНБ-тэй эерэг хамааралтай ба ДНБ-ийн өсөлтөөр, эсвэл татварын хувь норм, түвшний өсөлтөөр тус тус өсдөг функц юм. Татварын нийт орлого дахь энэхүү өсөлтийг татварын мэдрэмжийн аргаар тодорхойлно. Мэдрэмж нь татварын орлого ба улсын төсвийн нийт орлогын хоорондох эмпирик хамаарлыг тооцоолох чухал үзүүлэлт бөгөөд энэ шинжилгээгээр ДНБ-ээс хамаарах МУ-ын татварын нийт орлогыг регрессийн хандлагаар тодорхойлов.

Татварын мэдрэмж нь ДНБ-ийн нэг хувийн өөрчлөлтөд ногдох татварын нийт орлогын өөрчлөлтийн хувийг хэмждэг ба уг мэдрэмжийг дараах томъёогоор тооцно:

Үргэлжлэл бий....

Үгс

Бусдаас илүү гарах гэж зүтгэх хэрэггүй। Бусдаас илүү байх нь тэдний нүдийг хорсгодог।

Арга барилаа өөрчилж бай। Тэгэхгүй бол төлөвлөснийг чинь мэдэж, төлөвлөж, нураачих вий!

Хүн бүхэнд таалагддаг хүн өөрийгөө золиосолдог।

Цөөнхтэй хамт сэтгэж, олонхитой хамт дуугар!

Итгэл, өөдрөг хүсэл тэмүүлэл хувь заяаг жолооддог।

Сайныг хүсээд хийж чаддаггүй бол гутамшиг, хүсэхгүй байгаад муу зүйл хийдэг бол мунхаглал।

Мунхаглал, завхайрал хоёр хүнийг шууд алдаг।

Сэтгэлийн зовиуртайгаа тэмцэж чаддаггүй хүн залуугаараа хөгширдөг।

Бүтэхгүй гэж боддог хүн тушаал ахидаггүй।

Харамсахгүйгээр өнгөрсөн цаг мөч бүр аз жаргал байдаг।

Ярилцаж буй хүнээ "тийм" гэж хариулахаар асуулт тавьж байвал тэр ялалтын эхлэл।

Зөвхөн анддаа л алдааг нь хэл। Сануулж хэлчихээд нэрээ хамгаалах, алдаагаа засах боломжийг түүнд үлдээ।

Хамгийн сайн өшөө авалт бол зүгээр л мартаж орхих। Дайсныг өөрийнх нь өчүүхэнд булж орхи।

Тэнэг мангуучууд горьдлого, найдлагаар амьдардаг।

Нэгэн хэвийн амьдрал сэтгэлгээг үхүүлж байдаг।
Өөрөө мөнгөний машин байхаар өөрийн мөнгөний машинтай бол।

Мөнгөний төлөө хүсээгүй ажлаа хийхийн оронд хүсдэг, дуртай ажлаа хийж мөнгө олох нь хамаагүй дээр।

Өөрөөсөө илүү хүнтэй харьц।

Өрөвдүүлэхээс зайлсхийж, зовлонгийн эсрэг зогсдог хүнийг хүмүүс дагадаг। Тэр бүгдийн цаана эрдэнэсийн агуй бий।

Аливаад ухаалаг байж, уур хилэнг таягдан хая।

Амьдралдаа хүрч чадахааргүй том зорилго тавьж, түүндээ тэмүүл।

Бусдаас илүү биш, өөр байхын төлөө бай!

Хайхрамжгүй хүн ядуу байдаг।

Сонирхсон сэдвийнхээ дагуу хүмүүсийн бичлэгийг уншиж, заавал тэдэнтэй уулз।

Өөртөө амжилтанд хүрэхийг сануулж, шавдуулж байдаг тийм нөхцлийг бүрдүүл।

Шинэ санаагаа тэмдэглэж ав। Энэ нь тэдгээрийг танд хоногшуулна।

Сайн, зөв бясалгал хийж бай।

Үндэсний ашиг сонирхол хүнийг булшилдаг।

Нар мандах, жаргах, од гарах үес мөргөлийг дотроо үйлдэж бай। Дээд ертөнцтэй холбоо барихдаа үнэн сэтгэлээсээ бай। Гэхдээ туйлширч, сүмийн боол бололгүйгээр дотроо мөргөж бай।

UB city & Snow

Tsas

2009 - 10 - 15. 13 : 03 tsag

I love autumn

Uilanhan bna namriin nawchis gudamj duuren
Gishgenhen bna zuzaan gutal teden deeguur
Urgaad nogoorch bsan tsag hediine ungurch
Gandaad unaj bna modnoos, goyhon nawchis.

Aylguu egshiglenhen bna zurhen dotor
Hatsar mini hairagdaj bna huiten salhind
Alaglan derwej bsan daashinznuud shuugeend orj
Har ungiin tsuw tohoostoi bna murun deer mini.

Namar tsagiin ungu nadad gunig toruuldeg
Narnii tsiilger gerel namaig taiwan bolgodog
Odoo l bi uuriiguu sonsoj, anir bna
Orchlond namar shig goy ungu haana bna we?

Чинийхээ бүх юманд би хайртай

Чинийхээ бүх юманд би хайртай
Чин үнэнч сэтгэлд, алс хэтийн итгэлд
Уран бор гаранд, ухаантай сайхан занд
Унаган зөв хүмүүжилд, уян зөөлөн сэтгэлд
Чинийхээ бүх юманд би хайртай
Намайг гэдэг хайранд, нар минь байдаг түшигт
Хайр минь болсон учралд, хамтдаа байдаг өдрүүдэд
Хан хорвоод бүхнээс илүү чамдаа л би хайртай!
2009-10-14

Minii hiisen hool hehe

1.Nariin mahan huurga

2.Tahianii shul
3 Kotlet


4 Bantan



5 Undugtei sharsan talh

Flowers i love

die Blumen